Op zoek naar jezelf?
blog

Boeddhistische persoonlijkheidstypen

By Dorle Lommatzsch on
Dorle Lommatzsch
Dorle Lommatzsch has not set their biography yet
User is currently offline
mei 19 in Meditatie en neurowetenschap

...en aanvullingen uit de huidige wetenschapIndentificaties 01

In alle tijden hebben mensen gepoogd de verschillen van mensen in kaart te brengen en te leren begrijpen. Ook de boeddhistische psychologie heeft een visie over persoonlijkheidstypen en hun oorsprong. Het verbazingwekkende is dat huidige ontwikkelingen in de westerse psycholgie en de neurowetenschap de boeddhistische visie op het ontstaan van persoonlijkheidstypen bevestigt en aanvult.

Hoe ontstaan de drie boeddhistische persoonlijkheidstypen?

Een van de meditatie-trainingen in het boeddhisme bestaat uit het leren waarnemen, wanneer we iets als prettig, onprettig of neutraal ervaren. We krijgen dan ook zicht op onze reacties hierop: vastgrijpen, afweren of informatie onbelangrijk vinden of uitfilteren. Hieruit komen de drie boeddhistische persoonlijkheidstypes voort:

  • het verlangende/vastklampende type,
  • het strijdend/afwerende type en
  • het verwarde type.

De drie persoonlijkheidstypen worden in het boeddhisme traditioneel als afkering type, als hebzuchtig type of als verward type benoemd. Een naamgeving die je haast niet neutraal kunt gebruiken. Onze innerlijke criticus wordt onherroepelijk erdoor getriggerd. Daarom geef ik de voorkeur om ze anders te noemen: Het ja-type, het nee-type en het ik-weet-niet type.

Identiteit en ons zoeken naar houvast

De drie boeddhistische persoonlijkheidstypen zijn dus drie verschillende structuren die zich vormen rondom de drie stressreacties afweren, vasthouden, en afhaken. Ze vormen de basisstructuur van onze identiteit. Het zijn pogingen van ons ego om onze omgeving voorspelbaar en controleerbaar te houden. We leren als het ware strategieën te vormen en te gebruiken met het doel onze omgeving enigszins te beheersen. Samen met deze strategie vormen we ook altijd een beeld van de werkelijkheid. Een beeld, waarin we ons typische patroon van waarnemen vastleggen. We vormen beelden over onszelf en over de wereld daarbuiten. Omdat dit (pre-verbale) denkbeelden zijn over de werkelijkheid, vormen ze ook een barrière om de werkelijkheid zoals die echt is, vol waar te nemen. Dat is diep in ons lijf en onze geest geprogrammeerd middels onze overlevingsinstincten. Ieder mens ontwikkelt zo’n structuur in de loop van haar/zijn leven. Het is een gegeven waar we niet omheen kunnen.

Je persoonlijkheidstype ontmoeten en bevrijden

Met meditatietraining leer je je echter bewust te worden van je typische reactiepatronen en innerlijke beelden over de werkelijkheid. Je leert je dus ook bewust te worden van jouw typische gewoontepatroon om op prikkels te reageren, die de basis vormt van jouw persoonlijkheid of identiteit. Doordat je je eigen gewoontepatroon van reageren in je meditatie leert herkennen worden je mogelijkheden voor ruimer waarnemen tegelijkertijd weer geopend. Je persoonlijkheidstype zal je echter altijd houden. Wél kan de identificatie met je persoonlijkheidstype losser worden en tenslotte zelfs oplossen.

De valse en de echte parel

A. H. Almaas * spreekt in dit verband over de valse en de echte parel. Ons persoonlijkheidstype is per definitie een valse parel: gevormd vanuit een poging tot controle over het leven. De echte parel verbergt zich hierachter. Als we de moed hebben de valse parel met mededogen waar te nemen en te doorvoelen kunnen we in contact komen met de oorspronkelijke echtheid, die zich erachter verbergt: de echte parel.

Elk type heeft dus ook een echte kern: Het ja-type heeft zijn verlangen herkend als een uitdrukking van rijkdom in zichzelf. Zij/hij is in zijn pure vorm als een koning: waardig, volledig en rijk (zie oefening 26 in het werkboek mindfulness 'Op zoek naar jezelf': Je koningschap honoreren).

Het nee-type heeft zijn/haar boosheid getransformeerd in pure leven ondersteunende kracht die zich inzet voor het beschermen van wat kostbaar is. In zijn pure vorm is zij/hij een krijger: moedig, scherp en standvastig (zie oefening 25 in het werkboek mindfulness 'Op zoek naar jezelf': de zachtmoedige krijger).

Het ik-weet-niet type heeft haar verwarring aangekeken en diep begrepen. Zij/hij is in haar pure vorm de wijze, die rust in het weten dat het leven een open ontvouwing is, waarbij niet-weten de beste voorwaarde is voor leren en groeien. Een leren en groeien dat onze patronen van identificatie zal doen smelten (zie oefening 29 in het werkboek mindfulness 'Op zoek naar jezelf': Een open niet-weten).

Neurowetenschap en de wortel van ons lijden

Wat ligt aan de basis van ons zoeken naar houvast of identiteit? Het boeddhisme zegt: de onwetendheid. De neurowetenschap heeft ontdekt dat we letterlijk een groot deel van onze waarneming ‘verzinnen’. We vullen de daadwerkelijke zintuigelijke ervaringen tot 70% aan met beelden in onze hersenen van vorige ervaringen. Zo kan het gebeuren dat mensen bij eenzelfde gebeurtenissen heel verschillende dingen hebben ‘gezien’.

Vanuit de onwetendheid over de ware volheid en aard van het leven ontstaat verwarring. We kunnen de alsmaar veranderende stroom van het leven niet beheersen. Dat kan een angstige ervaring zijn. Omdat we verwarring moeilijk kunnen verdragen grijpen we naar een strategie: vasthouden aan en verlangen naar dat wat we als goed beschouwen, en afweren van of vechten met datgene dat we als bedreigend of verstorend ervaren. We denken ons dan te kunnen redden in de alsmaar veranderende en onbetrouwbare stroom van het leven.

Westerse ontwikkelingspsychologie

De westerse ontwikkelingspsychologie voegt hier een nieuw perspectief aan toe: Een baby wordt geboren met het vermogen om de werkelijkheid veel voller waar te nemen dan een volwassene. De waarneming van een net geboren baby is zonder beelden, labels en interpretaties. Een open en alles toelatend waarnemen. Die open waarneming is volledig, maar niet bewust. Een baby wordt naarmate die groeit en ouder wordt bewuster van zichzelf. Maar tegelijkertijd sluit zich ook langzaamaan de oorspronkelijke openheid terwijl het zijn identiteit aan het vormen is.

Een nieuwe visie op onwetendheid

Waarom is dat zo? In iedere opvoeding gebeurt het dat een baby of jong kind niet krijgt wat het nodig heeft. De ervaringen van gebrek en alleen gelaten worden zijn te heftig voor een jong lichaam en een jonge psyche om te ervaren. Een afwezige ouder, of een ouder die de behoeften van een baby negeert of niet kan beantwoorden wordt door de baby ervaren als levensbedreigend. Omdat een baby deze heftige gevoelens lichamelijk en emotioneel niet kan verwerken, zorgen de instincten ervoor dat de ervaring minder direct en minder heftig wordt ervaren. De lichamelijke gevoeligheid neemt af, er ontstaan lichaamspatronen van verdoving, verkilling en chronische spanning in de spieren. Bovendien wordt de herinnering aan de als levensbedreigend ervaren gebeurtenis in het onbewuste verdrongen. Een intelligente oplossing voor een totaal afhankelijk jong kind. Het gevolg is echter dat we onze volle waarneming van de werkelijkheid buiten ons - en de volle waarneming van de gevoeligheid in ons - gedeeltelijk verliezen. Zie hier een bijdrage van onze huidige ontwikkelingspsychologie aan het fenomeen ‘onwetendheid’. 

In het werkboek mindfulness 'Op zoek naar jezelf?' vind je verschillende meditaties en oefeningen die je helpen dit thema bij jezelf te onderzoeken. Met name hoofdstuk 7 over identificaties is hier geschikt voor.

* A.H. Almaas is een huidige spirituele leraar die psychotherapie en ego-psychologie verbindt met o.a. kennis en wijsheid uit het boeddhisme: www.ahalmaas.com

Lees meer over: meditatie en neurowetenschap
Hits: 4312

Commentaar